Strona g│ˇwna
Krˇtka historia
O stowarzyszeniu
Nasze spotkania
Zjazdy i konferencje
Wziŕliťmy udzia│
Sprawiedliwi WÂrˇd Narodˇw Žwiata
Program Edukacyjny
Nasi dobrodzieje i sponsorzy
Psychoterapia
S│owo pisane: my i o nas
AktualnoÂci


Banner Wystawy Moi ┼╗ydowscy Rodzice Moi Polscy Rodzice


Wyszukiwarka
Do poni┼╝szego okna prosz─Ö wpisa─ç poszukiwane s┼éowo, po czym nacisn─ů─ç przycisk szukaj:



Sprawozdanie ze spotkania w dniu 14 listopada 2019 r.

Spotkanie z┬ápani─ů profesor Barbar─ů Engelking

Pani profesor, dla wielu z┬ánas Basia, co jaki┼Ť czas jest naszym go┼Ťciem. Pytamy j─ů jakie zmiany ostatnio zasz┼éy w┬ákierowanym przez ni─ů Centrum Bada┼ä nad Zag┼éad─ů ┼╗yd├│w Instytutu Filozofii i┬áSocjologii PAN. „S─ů zmiany personalne. Z┬ázespo┼éu odszed┼é profesor Jan Grabowski i┬ákilka innych os├│b. Jan Grabowski obecnie jest profesorem historii na Uniwersytecie w┬áOttawie. Nadal wychodzi Zag┼éada ┼╗yd├│w, mimo ┼╝e od 3 lat ju┼╝ nie otrzymujemy dotacji. Robimy to w┼éasnymi si┼éami” - m├│wi Barbara Engelking, zast─Öpca redaktora naczelnego. „W tym roku tematem wiod─ůcym jest ┼╝ycie religijne w┬áczasie zag┼éady. W┬áprzysz┼éym roku b─Ödzie o┬ágetcie ┼é├│dzkim”. „Ponadto wydajemy dzienniki. Zakochuj─Ö si─Ö w┬áautorze, przywi─ůzuj─Ö si─Ö do niego i┬áczytanie jego dziennika daje mi poczucie blisko┼Ťci” - m├│wi nasz go┼Ť─ç. Mo┼╝e to by─ç dziennik pisany w┬áczasie wojny lub tu┼╝ po jej zako┼äczeniu.

Przyk┼éadem dziennika pisanego przez osob─Ö ukrywaj─ůc─ů si─Ö jest dziennik Jakuba. Do ┼╗IH-u przynios┼éa go Julia Rogozinska, kt├│ra w┬áczasie wojny udzieli┼éa schronienia Jakubowi. „Znalaz┼éam jego brata, ustali┼éam ich nazwisko i┬áinne dane, a┬áodzyskane i┬áopracowane dzienniki obu braci stanowi─ů ┼é─ůcznie 900 stron” - m├│wi Barbara Engelking. Jakub ukrywa┼é si─Ö, nie opuszcza┼é swojej ma┼éej, bezpiecznej przestrzeni i┬ázwyczajnie si─Ö nudzi┼é. Ca┼éy czas mia┼é poczucie zamkni─Öcia, kt├│remu towarzyszy┼é strach i┬ástraszna nuda. Czas mija┼é w┬áoczekiwaniu na osob─Ö, kt├│ra si─Ö nim opiekowa┼éa. Jednym z┬áaspekt├│w Holokaustu jest bierno┼Ť─ç - niemo┼╝liwo┼Ť─ç dzia┼éania, a┬ájednocze┼Ťnie zdanie si─Ö tylko na siebie. Jakub jest prostym cz┼éowiekiem, to nie jest intelektualista. Nie napisze powie┼Ťci, jak m├│g┼éby to zrobi─ç kto┼Ť zasymilowany, z┬áwy┼╝szym wykszta┼éceniem. Jest rok 1943. Jakub ma 28 - 29 lat. Pochodzi z┬árodziny ┼╗yd├│w litwackich, jego matka prowadzi┼éa sklepik. Przez okienko widzi jakie┼Ť zak┼éady na Szwedzkiej - czyli tam si─Ö ukrywa. Brat otworzy┼é knajpk─Ö na Czerniakowskiej. Reszta rodziny jest w┬ágetcie i┬áostatecznie tam zginie. Brat ma polsk─ů narzeczon─ů i┬ámimo ┼╝e si─Ö nie ukrywa, a┬áludzie wiedz─ů kim jest, nikt go nie zdradza. Jakub pocz─ůtkowo chodzi┼é po mie┼Ťcie, ale nie ujawnia┼é swojej to┼╝samo┼Ťci. Sprzedawa┼é gazety Niemcom stacjonuj─ůcym w┬ákoszarach. Kupowa┼é od nich kalesony i┬ásprzedawa┼é na ulicy. Szmuglowa┼é ┼╝ywno┼Ť─ç do getta. W┬ámaju 1943 roku ukry┼é si─Ö u┬áJulci w┬ájej zrujnowanym mieszkaniu. Julcia to by┼éa m┼éoda Polka z┬ádzieckiem. Tworzyli udany zwi─ůzek. Jednak Jakub si─Ö nudzi┼é, nie mia┼é nic do roboty. Czu┼é si─Ö bezpiecznie, ale zacz─ů┼é podejrzewa─ç, ┼╝e Julcia zdradza go z┬ájego bratem. Stale o┬átym my┼Ťla┼é, bardzo cierpia┼é, ale nic nie m├│wi┼é. Zacz─ů┼é mie─ç pretensje do brata, ┼╝e nie pomaga rodzicom, ┼╝e za rzadko go odwiedza i┬átak nieustannie si─Ö nakr─Öca┼é. O┬átym wszystkim napisa┼é w┬ádzienniku. Ostatecznie zdecydowa┼é si─Ö na wyj┼Ťcie. Opu┼Ťci┼é kryj├│wk─Ö. Przed wybuchem powstania przeni├│s┼é si─Ö do brata. O┬ádalszych losach Jakuba wiadomo z┬ádziennika brata. Jakub przyst─ůpi┼é do powstania, jednak nie by┼é przygotowany do walki i┬áprzepad┼é bez wie┼Ťci. Jego brat, Boles┼éaw Ma┼éy, wyszed┼é z┬áWarszawy razem z┬ápolsk─ů narzeczon─ů. Po wojnie Julcia przynios┼éa pami─Ötnik Jakuba do ┼╗IH-u. Oba dzienniki doczeka┼éy si─Ö opracowania.

Jest wi─Öcej podobnych historii par polsko-┼╝ydowskich, prostych ludzi, gdzie ani u┬ánich, ani w┬áich otoczeniu nie ma ┼Ťladu antysemityzmu. Z┬áserii dziennik├│w, ┼╝ywych ┼Ťwiadectw tamtych czas├│w, wyjdzie jeszcze kilka ksi─ů┼╝ek. Teraz jest moda na now─ů humanistyk─Ö. Co drzewa widzia┼éy, co by opowiedzia┼é kot Bimbu┼Ť, gdyby m├│g┼é m├│wi─ç. Co on prze┼╝y┼é. Analizuje si─Ö prze┼╝ycia zwierz─ůt i┬ádrzew z┬áczas├│w wojny. Chocia┼╝, racjonalnie my┼Ťl─ůc, to co drzewa widzia┼éy jest raczej dowodem bogatej wyobra┼║ni autora opisu. Inna sprawa to ┼╝ywi ┼Ťwiadkowie. Czy ┼Ťwiadkowie mieszkaj─ůcy ko┼éo Treblinki czuli specyficzny zapach spalenizny i┬áczy ten zapach do dzi┼Ť pami─Ötaj─ů. Barbara Engelking w┬áswojej nowej pracy pisz─Ö te┼╝ o┬á┼Ťwiadkach zero. O┬áludziach, kt├│rzy wyszli spod trup├│w. Prze┼╝yli w┼éasn─ů egzekucj─Ö. Tak─ů osob─ů jest malarz Jonasz Stern urodzony w┬á1904 roku. By┼é w┬áobozie zag┼éady w┬áBrzezince, sk─ůd uciek┼é i┬áwr├│ci┼é do lwowskiego getta, bo tam czu┼é si─Ö bezpieczny. W┬áczerwcu 1943 roku getto we Lwowie zlikwidowano. Rozstrzelano wszystkich, kt├│rzy tam byli. Jonasz Stern prze┼╝y┼é t─Ö egzekucj─Ö i┬áwyszed┼é spod sterty trup├│w.

Profesor Barbara Engelking nie czuje si─Ö „ofiar─ů” IPN. Nie chce, by j─ů zaliczono do takiej kategorii. „Robi─Ö to co chc─Ö i┬áju┼╝. Prowadzimy badania, wydajemy ksi─ů┼╝ki. Jest smutno, panoszy si─Ö antysemityzm, robi─ů Polsce obciach za granic─ů, ale my robimy swoje” - m├│wi nam.

A teraz par─Ö s┼é├│w o┬áMi─Ödzynarodowej Radzie O┼Ťwi─Öcimskiej. Powsta┼éa po kryzysie na ┼╝wirowisku. Powo┼éa┼é j─ů premier Jerzy Buzek w┬á2000 roku. Jej rol─ů by┼éo doradzanie w┬átrudnych sprawach. W┬áradzie byli mi─Ödzy innymi: W┼éadys┼éaw Bartoszewski (przewodnicz─ůcy), Israel Gutman oraz byli wi─Ö┼║niowie - Polacy, ┼╗ydzi, Romowie. Niestety, z┬ábiegiem lat ci ludzie umierali. W┬á2012 roku profesor Bartoszewski wci─ůgn─ů┼é do rady Barbar─Ö Engelking, kt├│ra nast─Öpnie zosta┼éa jej przewodnicz─ůc─ů. „To by┼é nadz├│r nad wszystkimi obozami zag┼éady, miliony zwiedzaj─ůcych rocznie. Sta┼ée dylematy sprowadza┼éy si─Ö do tego, jak zorganizowa─ç wystaw─Ö w┬áSobiborze, Be┼é┼╝cu, Che┼émnie czy w┬áTreblince, gdzie chcieli┼Ťmy zmieni─ç dyrektora, ale si─Ö nie uda┼éo. Tam jest teraz nowa rada i┬áoni metod─ů fakt├│w dokonanych robi─ů co chc─ů”. Ostatnia kadencja Mi─Ödzynarodowej Rady O┼Ťwi─Öcimskiej sko┼äczy┼éa si─Ö w┬ápo┼éowie roku 2018 i┬ánie powo┼éano nowej. Dziennikarze pytaj─ů o┬ápowody, ale nie dostaj─ů odpowiedzi. Innym ciekawym problemem s─ů tocz─ůce si─Ö obecnie procesy. Profesor Jan Grabowski wytoczy┼é proces Reducie Dobrego Imienia, kt├│ra wysy┼éa┼éa oczerniaj─ůce go listy do Uniwersytetu w┬áOttawie, gdzie obecnie pracuje. W┬ákwietniu 2020 roku b─Ödzie pierwsza rozprawa. Drugi proces dotyczy domniemanego znies┼éawienia, jaki Barbarze Engelking wytoczy┼éa pani, kt├│r─ů urazi┼é fragment ksi─ů┼╝ki „Dalej jest noc”. Jednak teraz s─ůdy s─ů tak zatkane, ┼╝e nie wiadomo, kiedy ten proces si─Ö odb─Ödzie.

Profesor Barbara Engelking zajmuje si─Ö te┼╝ snami, kt├│re ludzie mieli w┬áczasie wojny. To by┼é jeden ze sposob├│w prze┼╝ywania wojny. Wtedy ludzie mieli sny prorocze. Kto┼Ť bliski przychodzi┼é we ┼Ťnie i┬ám├│wi┼é id┼║ tam, albo nie id┼║. Ludzie w┬áto wierzyli. Dzi┼Ť w┬áto pow─ůtpiewamy, pytamy czy to nie zdarza┼éo si─Ö post factum. Jednak ludzie o┬átym m├│wili. Zapisywali to w┬ádziennikach. A┬áoto przyk┼éad. Rodzina - ojciec, dwoje starszych dzieci z┬ápierwszego ma┼é┼╝e┼ästwa i┬áobecna ┼╝ona z┬áich ma┼é─ů c├│reczk─ů, ukrywali si─Ö w┬ápiwnicy. Musieli jednak zmieni─ç miejsce, bo zim─ů by┼éy widoczne ┼Ťlady na ┼Ťniegu. Rozdzielili si─Ö. Ma┼é┼╝e┼ästwo z┬ác├│reczk─ů ukry┼éo si─Ö u┬áznajomych w┬ástodole. Reszta posz┼éa do lasu. Wkr├│tce ojciec dowiedzia┼é si─Ö, ┼╝e Niemcy ich z┼éapali i┬ázabili. Bardzo cierpia┼é, obwinia┼é si─Ö za to nieszcz─Ö┼Ťcie. Postanowi┼é powiesi─ç si─Ö. Tymczasem jego ┼╝onie przy┼Ťni┼éa si─Ö nie┼╝yj─ůca pierwsza ┼╝ona, kt├│ra j─ů uprzedzi┼éa, ┼╝e nieszcz─Ösny ojciec chce si─Ö powiesi─ç. I┬átak w┬ápor─Ö unikni─Öto tragedii. Okaza┼éo si─Ö te┼╝, ┼╝e reszta rodziny prze┼╝y┼éa. Informacja o┬áich z┼éapaniu by┼éa nieprawdziwa.

Inny duży projekt, który prowadzi profesor Barbara Engelking, dotyczy Żydów, którzy w czasie wojny ratowali Żydów. Informacje o tym można miedzy innymi czerpać z adresów, pod którymi Żydzi ukrywali się w Warszawie po aryjskiej stronie.

To było bardzo ciekawe spotkanie.

Sprawozdanie na podstawie zapisu elektronicznego sporz─ůdzi┼éa Aleksandra Kopysty┼äska




Aleksandra Kopystyńska

<< powr├│t


wersja do druku

Nasz rachunek: Bank PEKAO S.A., IV O. W-wa, nr: 08 1240 1053 1111 0000 0441 1204
Nasz KRS: 0000097668

wersja polska english version